Chúng ta vẫn thường nghĩ rằng tiến hóa là điều sẽ diễn ra trong hàng ngàn, thậm chí là hàng triệu năm. Nhưng trên thực tế, chỉ trong thế kỷ 21 này, các nhà nghiên cứu trên khắp thế giới đã nhận thấy sự hiện diện và tác động của con người đã khiến nhiều loài động – thực vật phải thay đổi nhanh chóng để thích nghi với thế giới đang bị chi phối bởi loài người.

Cây gỗ gụ không còn cao lớn như trước

Cây gỗ gụ từng là một biểu tượng của sự bền chắc, quý giá với màu đỏ thẫm đặc trưng và khả năng chống mục cao. Nhưng chính vì những đặc điểm đó mà loài cây này bị con người khai thác đến kiệt quệ. Tại một số khu vực ở Caribe, khoảng 70% số lượng cây gỗ gụ lớn đã bị chặt hạ kể từ những năm 1970. Ngày nay, gỗ gụ vẫn còn, nhưng không còn là những cây đại thụ hùng vĩ nữa. Chúng chủ yếu tồn tại dưới dạng bụi thấp và cây non – nhỏ hơn, yếu hơn và ít có cơ hội phát triển thành những “người khổng lồ xanh” như xưa.

Chim ác là biết dùng gai chống chim để… xây tổ

Ở các đô thị hiện đại, chim ác là (magpie) đã phát triển một cách xây tổ cực kỳ “thời đại mới”. Chúng không còn chỉ dùng nhánh cây mà bắt đầu gỡ các gai kim loại chống chim trên mái nhà hoặc hàng rào để đưa về tổ. Một số tổ chim còn được lót bằng các vật liệu sắc nhọn như gai nhọn, dây kẽm. Các nhà nghiên cứu cho rằng, hành vi này có thể nhằm mục đích bảo vệ trứng khỏi các loài săn mồi, cho thấy khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của loài chim này với môi trường đô thị do con người tạo ra.

Sao biển bám vào chai bia để sống

Một loài sao biển mới được phát hiện vào năm 2018 có tên là Astrophiura caroleae – chúng có thói quen sống ở độ sâu khoảng 300 mét dưới đáy biển Caribe. Điều đáng ngạc nhiên là chúng không sống trên đá hay rạn san hô, mà lại bám lên các chai bia Heineken bị vứt xuống biển. Ngoài chai bia, chúng còn chọn cả lốp xe cũ và các rác thải nhân tạo khác để cư trú. Có lẽ, sao biển cũng không còn lựa chọn nào khác trong một đại dương ngập rác thải của chúng ta. Nghe thật buồn đúng không?

Ốc sên đô thị “thay áo” để sống sót

Một nghiên cứu tại Hà Lan cho thấy, ốc sên sống ở thành phố có xu hướng chọn vỏ màu sáng hơn để phản xạ nhiệt tốt hơn, tránh bị chết do nóng bởi vì nhiệt độ tại đô thị có thể cao hơn vùng nông thôn tới 8 độ C. Giáo sư Menno Schilthuizen – một nhà sinh vật học tiến hóa Hà Lan, chia sẻ: “Ốc sên bên trong vỏ sẫm màu có xu hướng nóng lên nhiều hơn, có nguy cơ tử vong do quá nóng” do đó, chúng buộc phải thay đổi để thích nghi nhanh chóng và sống sót.

Chim yến rút ngắn cánh vì ô tô

Chim yến ở Nebraska thường làm tổ dưới gầm cầu – nơi có rất nhiều ô tô qua lại nhưng theo một nghiên cứu năm 2013 chỉ ra rằng những con chim có cánh ngắn hơn sẽ dễ luồn lách và tránh xe tốt hơn, từ đó có tỷ lệ sống sót cao hơn. Trong khi đó, những con có cánh dài lại thường va chạm với ô tô và tử vong nhiều hơn. Kết quả là theo thời gian, loài chim này đang dần tiến hóa để có đôi cánh ngắn hơn. “Nó giống như sự khác biệt giữa máy bay gián điệp U2 và máy bay chiến đấu”, theo Mary Bomberger Brown, thuộc Đại học Nebraska-Lincoln, người dẫn đầu nghiên cứu.

Voi không mọc ngà vì bị săn bắt quá nhiều

Tại Vườn quốc gia Gorongosa ở Mozambique trong thời kỳ nội chiến, hơn 9 0% đàn voi đồng cỏ đã bị săn bắt. Hầu hết những con bị giết là voi có ngà bởi vì ngà là thứ có giá trị cao. Sau chiến tranh, khi quần thể voi bắt đầu phục hồi, người ta nhận ra một điều kỳ lạ nhưng đau lòng: rất nhiều voi cái sinh ra đã không có ngà. Đây là kết quả của một quá trình chọn lọc tự nhiên – những cá thể không có ngà ít bị săn, có nhiều khả năng sống sót và sinh sản. Hiện tượng tương tự cũng được ghi nhận tại Tanzania, dù đây là một hình thức “thích nghi” để tồn tại, nhưng nó lại là biểu tượng của sự mất mát. Voi – loài vật vốn gắn liền với hình ảnh ngà nhưng giờ đây lại phải đánh đổi đặc điểm mang tính biểu tượng đó để có thể tồn tại trong thế giới đang bị thay đổi một cách khắc nghiệt.

Nguồn thông tin: Tạp chí The Guardian