Buôn bán động vật hoang dã trái phép ngày nay không chỉ diễn ra trên những tuyến vận chuyển lén lút hay các giao dịch chợ đen. Thực tế cho thấy, nhiều cá thể hoang dã đã bị hợp thức hóa một cách tinh vi thông qua các trại nuôi, khiến ranh giới giữa hợp pháp và trái phép trở nên mờ nhạt, gây ra những thách thức nghiêm trọng cho công tác bảo tồn.

Một vụ án được Tòa án Nhân dân TP HCM đưa ra xét xử gần đây đã phơi bày rõ thủ đoạn này. Cơ quan chức năng phát hiện tại Công ty Trương Trần có 79 cá thể động vật hoang dã không rõ nguồn gốc, trong đó 41 cá thể thuộc nhóm nguy cấp, quý, hiếm, nằm trong danh mục được bảo vệ nghiêm ngặt theo quy định của Chính phủ và Công ước CITES. Bị cáo Trương Văn Tuấn, Phó Giám đốc công ty, bị xác định là người trực tiếp liên quan đến hành vi nuôi nhốt trái phép các cá thể này.

Theo hồ sơ vụ án, để che giấu hành vi vi phạm, các đối tượng đã sử dụng biên bản giao nhận, bảng kê có chữ ký xác nhận nhằm tạo vỏ bọc hợp pháp cho các cá thể động vật bị thu mua trôi nổi trên thị trường. Những giấy tờ này được lập ra thông qua mối quan hệ với một số cán bộ kiểm lâm, biến động vật hoang dã có nguồn gốc bất hợp pháp trở thành “động vật nuôi hợp pháp” trên giấy tờ.

Hành vi “rửa” nguồn gốc này không chỉ là vi phạm pháp luật, mà còn làm xói mòn toàn bộ hệ thống quản lý động vật hoang dã. Khi động vật săn bắt trái phép có thể dễ dàng được hợp thức hóa, các trại nuôi từ vai trò bảo tồn tiềm năng đã trở thành mắt xích trong chuỗi buôn bán, tiếp tay cho việc khai thác cạn kiệt tài nguyên hoang dã trong tự nhiên.

Vụ án cũng kéo theo việc khởi tố một số cán bộ kiểm lâm và cảnh sát môi trường tại Trà Vinh và Vĩnh Long về hành vi “Giả mạo trong công tác”, cho thấy tính chất nghiêm trọng và có tổ chức của hành vi vi phạm. Đây là minh chứng cho việc buôn bán động vật hoang dã không chỉ là tội phạm môi trường, mà còn gắn chặt với các hành vi lợi dụng quyền hạn, làm suy yếu hiệu quả thực thi pháp luật.

Theo các chuyên gia pháp lý và tổ chức bảo tồn, việc tiêu hủy tang vật và không cho phép quay vòng động vật hoang dã trong hệ thống pháp lý là thông điệp then chốt để chặn đứng các thủ đoạn “rửa” nguồn gốc. Dự thảo Nghị quyết hướng dẫn xử lý vật chứng là động vật hoang dã mà Tòa án Nhân dân Tối cao đang xây dựng cũng hướng tới nguyên tắc này: động vật sống đủ điều kiện sẽ được thả về tự nhiên hoặc đưa đi cứu hộ, còn sản phẩm từ động vật hoang dã sẽ bị tiêu hủy triệt để.

Những vụ án này là lời cảnh tỉnh rõ ràng: nếu không siết chặt quản lý trại nuôi, không minh bạch hóa nguồn gốc và không xử lý triệt để các hành vi hợp thức hóa trái phép, thì động vật hoang dã vẫn sẽ tiếp tục bị khai thác ngay cả khi mang danh “nuôi hợp pháp”. Bảo vệ động vật hoang dã vì thế không chỉ là ngăn chặn săn bắt, mà còn là đóng lại mọi kẽ hở cho việc hợp pháp hóa sai trái, để thiên nhiên thực sự được bảo vệ từ gốc.

Nguồn thông tin: báo Người Lao Động